Biography Catagories

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Alemtsehay Wedajo

 

ዓለምፀሐይ ወዳጆ ጎሹ

ተዋናይት፣ ፀሐፌተውኔት፣ የጥበብ ተቆርቋሪ

 

ሕይወቴን በሙሉ ያሳለፍኩትበኪነ-ጥበብ ውስጥ በተዋናይነትና በገጣሚነት ሙያ ነው፡፡ ወደ አሜሪካ ከመጣሁ በኋላ ኑሮን ለማሸነፍና ቤተሰቤን ለማስተዳደር ያልሰራሁት ራሁት ሥራ የለም፡፡ እንዲያው ሆኖ ግን ከምወደው ሙያ አልተለየሁም፡፡ ጥበብ ለአኔ እንደሱስ ነው፣ ከጥበብ ተለይቼ መኖር አልችል፡፡ በዚህ አለም ላይ ዳግም የመኖር ዕድል ቢሰጠኝ፣ የምመርጠው የአሁኑን ሙያዬን መሆን የምፈልገውም የአሁኗን ዓለምፀሐይን ነው፡፡

እኔ በተወለድሁ ጊዜ፣እናቴ 16 ዓመቷ ነበር፡፡ ወዲያው አባቴ በግሪክ አገር ሥነ-መለኮት የመማር ዕድል አግኝቶ ስለሄደ ያደግሁት፣ ፍቅር በተሞላበት የአያቶቼ ቤት የተጠ የቅሁት ሁሉ እየተሟላልኝ ነበር፡፡ የልጅነት አርአያዬ የሆነችው ማራኪዋና ከሰው ተግባቢዋ ሴት አያቴ፣ ተግቶ መስራትንና ለጋስነትን አስተምራኛለች፡፡ ሁሌም “መኖር ብቻውን ትርጉም የለውም ሌሎችንም መርዳት አለብሽ” ትለኝ ነበር ጥበብን እንደነፍሷ ነበር የምትወደው፡፡ ታንጎራጉራለች፡፡ በአሮጌ ቴፕዋም ሙዚቃ ታዳምጥ ነበር፡፡ ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ ሀገር ፍቅር ቴአትር ቤት ወስዳ ተውኔት ያሳየችን የግጥምና የድራማ ፍቅር የተጋባብኝም ከእርሷ ነው ማለት እችላለሁ፡፡

አስተማሪዎች ለኪነ-ጥበብ ያለኝን ፍላጎትና ተስጥኦ የተረዱት ገና ታዳጊ ሳለሁ ነበር፡፡ በ13 ዓመቴ እኔን ለሌሎች ምሳሌ በማድረግ የአማርኛ አስተማሪዬ ግጥሜን ለተማሪዎች ደምጹን ከፍ አድርጎ አንብቦልኛል፡፡ በዚያውም ዓመት በየክፍለ ሀገሩ እየዞረ ለሚያሳየው ትአትር ተማሪዎችን የመለምል የነበረው የሙዚቃ አስተማሪዬ መላኩ አሻግሬ፣ በሀገር ፍቅር ቴያትር መድረክ ላይ እንድተውን ዕድል ሰጠኝ፡፡ እዚያው ቲያትር ቤት በነበረ የአማተር ከበብ ውስጥ አባል ሆንኩኝ፡፡ ይህ የቲያትር ፍላጎቴን ግን ቤተሰቤ ውስጥ አከራካሪ ጉዳይ ነበር፡፡ አባቴ ከግሪክ አንደተመለሰ በትምህርት አንደኛ እንድወጣ ብቻ ሳይሆን ሐኪም ወይም ጠበቃ መሆን እንዳለብኝ ቁርጤን ነገረኝ፡፡ መድረክ ላይ ቢያየኝ እግሬን መስበር ብቻ ሳይሆን እንደሚገድለኝም ጭምር አስጠነቀቀኝ፡፡ አያቴ ግን እንድተውን ፈቀደችልኝ፡፡ በእርግጥ እሷም ብትሆን ቅድመ ሁኔታ አስቀምጣልኝ ነበር ትምህርቴን ማጠናቀቅ እንዳለብኝና ምስሌ በስፖርት ወይም በበራሪ ወረቀት ላይ እንደማይወጣ ቃል አስገባችኝ፡፡ ትያትር የምሰራው ሕዝብ ፊት እንደመሆኑ ትወናዬን ከአባቴ መደቡ አስቸጋሪ ነበር፡፡ ሁልጊዜ መድረክ ላይ ስተውን ድንገት አባቴ ከተፍ ቢልልኝ በማለት ሁሌም ተከቶኝ የሚሰራ ተዋናይ አዘጋጅ ነበር፡፡

በ18 ዓመቴ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቴን ካጠናቀቅሁ በኋላ፣ በብሔራዊ ቴአትር ለሁለት ዓመት ይሰጥ የነበረው አዲስ የሥልጠና ፕሮግራም ውስጥ ከተካተቱት 12 ዕጩዎች መካከል አንዷ ሆኜ ለመመረጥ በቃሁ፡፡ ይህንንም የሥልጠና ፕሮግራም በበላይነት ይመራ የነበረው፣ አስደማሚው ባለቅኔ ሎሬት ፀጋዬ ገብረመድህን እንደነበር አስታውሳለሁ፡፡ ሥልጠናውን እንዳጠናቀቅሁ ነበር በብሔራዊ ቲያትር በከፍተኛ ተዋናይነት ተቀጥሬ፣ የረዥም ጊዜ ሕልሜን እውን ማድረግ የጀመርኩት፡፡ ከስልጠናው በተጨማሪ ከአገሪቱ ድንቅና ምርጥ ተዋናዮች፣ ፀሐፌ ተውኔቶችና አዘጋጆች ጋር በመስራት ያገኘሁት ልምድ፣ የትያትር ተስጥኦየንና ችሎታዬን በማጎልበት ረገድ በእጅጉ አግዞኛል፡፡ ለቀጣዩቹ 17 ዓመታትም በተዋናይነትና በፀሐፊነት መስራቱን ገፋሁበት፡፡ በኢትዮጵያ ትያትሮች ብቻ ሳይሆን ዘመን አይሽሬ በሆኑ የጥንት የውጪ ደራሲያን ተጽፈው በሃገራችን ሰዎች በተተረጎሙ ትያትሮችም ላይ ድንቅ ገጽ ባሕርያትን በመወከል ተጫውቻለሁ፡፡ በ “የቬነሱ ነጋዴ” ፓርትያን በ “ሐምሌት” አፌሊያን እንዲሁም በኒኮላይ ጎጎል ዋናው ተቆጣጣሪ” ማርያን ሆኔ ለመተወን በመቻሌ ነፍሴ በሐሴት ጮቤ እረግጣለች፡፡ መድረክ ላይ ባይሽ እግርሽን እሰብረዋለሁ” ሲል ያስጠነቀቀኝ አባቴ በ14 ዓመቴ ከተወንኩ በኋላ ነበር በ “ሐምሌት” ቲያትር ላይ አፌሊያን ሆኜ ስተውን ለመጀመሪያ ጊዜ ያየኝ፡፡ ይሄን ጊዜ እሱም ሀሳቡን ቀይሮ በሙያዬ በእጅጉ ኮራብኝ፡፡ ለእኔ የጥበብ ጣኦቴ፣ በአስገራሚ የትወና ብቃቷ የማመልካት አንጋፋዋ ተዋናይት አስናቀች ወርቁ ነበረች፡፡

የሁለተኛ ደረጃ ተማሪ ሆኜ ነው፣ የንጉሱን አገዛዝ በመቃወም በተጀመረው የተማሪዎች እንቅስቃሴ ውስጥ ተሳታፊ የሆንኩት፡፡ 11ኛ ክፍል ሳለሁ ለአዲስ አበባ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች በተዘጋጀ የጽሁፍ ውድድር፣ ትምህርት ቤቱን መድኃኔ ዓለምን ወክዬ ተወዳድሬ ነበር፡፡ ሌሎች ተወዳዳሪዎች በንጉሳውያን ቤተሰብ አባላት ስም ከተሰየሙ ትምህርት ቤቶች የመጡ መሆናቸውን ካስተዋወቁ በኋላ፣ ተራዬ ሲደርስ “እኔ ግን የመጣሁት ሰዎች ከየት መጡ ወይም ከማን ተወለዱ ሳይል ሁንም በእኩል ከሚያይ ያሻውን ሁሉ የማድረግ ኃይል ካለው፣ ነገር ግን በኃይሉ ከማይመካውና ከማይታበየው ኃይሉ ፈጣሪ መድኃኔ ዓለም ስም ከተሰየመ ትምህርት ቤት ነው” ብዬ ራሴን ሳስተዋውቅ አስተማሪዎቼ በድንጋጤ የሚገቡበት ቢጠፋቸውም ታዳሚው ግን በሚያስገመግም ድምጽ አድናቆቱን ገለጸልኝ፡፡

የተወዳደርኩበት ግጥም የንጉሰ ነገስቱን አገዛዝ የሚተች ነበር፤ እንዲያውም ሆኖ ግን በውድድሩ አሸናፊ ሆንኩኝ፡፡ ይህንንም ተከትሎ የትምህርት ቤቴ ተማሪዎች ማህበር ምክትል ፕሬዝዳንት ሆኜ በመመረጤ ከሁለተኛ ደረጃና ከዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች መሪዎች ጋር ትስስር የመፍጠር ዕድል አገኘሁ፡፡ ለዲሞክራሲና ለሴቶች መብት የመሟገት የዕድሜ ልክ ትግሌ የጀመረው በዚህ መልኩ ነበር፡፡ ለአጭር ጊዜ በንጉሱ አገዛዝ ታስሬም ነበር፡፡ ነገር ግን ዕድሜ ለአያቴ ጎረቤት! ወህኒ ቤት በመከረም አትርፈውኛል፡፡ አባቴም የአገዛዙ ተቃዋሚ ስለነበር በዚህ ረገድ እኔና አባቴ ልዩነት አልነበረንም፡፡

የንጉሱ አገዛዝ በደርግ ወታደራዊ ኃይል ተገርስሶ አንደወደቀ የኢትዮጵያ ሴቶች አደራጅ ኮሚቴ በኋላ የአብዮታዊ ኢትዮጵያ ሴቶች ማህበር የተባለው የብሔራዊ ቴአትር ተወካይ በመሆን ተሾምኩ፡፡ የማህበሩም ሥልጣንና ኃላፊነት የአዲሲቱን ሶሻሊስት አገር ሴቶች ማደራጀት እንዲሁም በመብታቸውና ነፃነታቸው ዙሪያ ንቃተ ኅሊናቸውን ማሳደግ ነበር፡፡ የማህበሩ ተወካይ ብሆንም ቅሉ፣ በምስጢር ኢሕአፓ የተባለውን ተቃዋሚ ቡድን አደግፍ ነበር፡፡ በዚያን ሰሞን የብሔራዊ ቲያትር ከዩኒየን የጡረታ ጥቅማጥቅሞች ጥያቄያቸው ምላሽ እንዲያገኝና የሙያ ማህበር የመስራት መብታቸው እንዲከበር ሰላማዊ ሰልፍ ባደረጉበት ጊዜ ይህንን አጋጣሚ በመጠቀም የኢህአፓ አባላት መንግስትን የሚቃወም ወረቀት በማሰራጨታቸው ፖሊስ ተኩስ ከፍቶ 11 ከያንያን ተይዘው ታሰሩ፡፡ በዕለቱ አያቴ ሞታ ስለነበር እኔ በሰልፉ ላይ ለመሳተፍ ባልችልም ምን ያለበት ዝላይ አይችልም እንዲሉ የሥራ ባልደረቦቼ ከተቃዋሚው ቡድን ጋር ግንኙነት እንዳለኝ ይጠረጥሩኝ ስለነበር ወደ ሥራ ለመመለስ ግን ክፉኛ ፈራሁ፡፡ በዚህም የተነሳ ከቤት ወጥቼ ዘመዶቼ ጋር ለስድስት ወር ያህል ተሸሸግሁ፡፡ የማታ ማታም ከተሸሸግሁበት ወጣሁና የታሰሩትን 11 ከያኒያን ይቅርታ ጠይቄ ሥራችንን ቀጠልን፡፡

“እምነት ይኑራችሁ፣ትላልቅ ነገር አልሙ፣ መንፈሳችሁን አጠንክሩት፣ በምንም ሁኔታ ተስፋ አትቁረጡ፡፡

ከዚያ በኋላ ነው ለመንግስት የሶሻሊስት መርሐ ግብሮች የሰራሁት፡፡ በተለይም ሴቶችና ሕፃናትን በተመለከቱ ጉዳዮች ላይ በማተኮር፡፡ ወላጆቻቸው ጠርነት ሰለባ የሆኑባቸው ሕፃናት በነበሩበት የዝዋይ  ሕጻናት አምባ ውስጥ ኪነ-ጥበብ ፕሮግራሞችን ለሕፃናት እየቀረጽኩ አቀርብ ነበር፡፡ ይሄንንም ፕሮግራም በየ 15 ቀኑ በበጎ ፈቃደኝነት እያካሄድኩ እስከ 1982 ዓ.ም ድረስ ዘልቄአለሁ፡፡ በባህል ሚኒስቴር የሕፃናት የቲያትር ክፍልን አቋቁሜም በኃላፊነት ወቅት ያየሁት ክፍሉን የመሰረትኩት ምስራቅ ጀርመንን በጎበኘሁበት ወቅት ያየሁት ምሳሌ በማድረግ ሲሆን ክፍሉን በባህል ሚኒስቴር ሥር ለሰባት ዓመት አስተዳድሬአለሁ፡፡ ከሙያ ባልደረቦቼ ጋር በመተባበር ደግሞ የኢትዮጵያ ተዋናዮች ማህበርን መስርቼአለሁ፡፡ ማህበሩን በሊቀመንበርነት ባገለገልኩባቸው 14 ዓመታት ውስጥ የተዋንያን ደሞዝ እንዲሻሻል ስኬታማ ቅስቀሳ አድርገናል፡፡ ሌላው ስኬታማ እንቅስቃሴያችን፣ ስለ ወሲብና በግብረ ስጋ ግንኙነት ስለሚተላለፌ በሽታዎች ማውራት ነውር በነበረበት ዘመን በአዲስ አበባ ያዘጋነው ለሳምንት የዘለቀ የፀረ ኤድስ ፌስቲቫል ሲሆን በፌስቲቫሉ ላይ በርካታ እውቅ ከያኒያን ሥራቸውን አቅርበው፡፡ ፌስቲቫሉ በተካሄደበት ስታዲየም ውስጥ “በጥንቃቄ ተጠቀሙ” የሚል ጽኁፍ በሰፈረበት የክብሪት ቤት ውስጥ ኮንዶም ጨምረን ለታዳሚው አሰራጭተናል፡፡ ከዚህም ባሻገር በህብረተሰቡ ዘንድ ስለኮንዶም የነበረውን የኃፍረት ስሜት ለመስበር፣ ኮንዶሙን እንደ ፊኛ በመንፋት ለማዝናናት ሞክረናል፡፡ በብሔራዊ ትያትር ተውኔቶችንና ግጥሞችን ከመተወንና ከመፃፍ ጎን ለጎን በሕዝብ ግንኙነት ሥራዎችን እንዲሁም ፕሮግራሞችንና ዝግጅቶቻችን መምራቴ ገፋሁበት፡፡ ምንም እንኳን ወታደራዊው መንግስት የከያኒያንን ሥራ በካንሱር  መቀስ ይጎማምድ የነበረ ቢሆንም ጥበባዊ ፈጠራዎች እንዲስፋፉ የተገኘችውን ቀዳዳ ሁሉ ተጠቅመናል፡፡ ደማችን ከተሰኘው የመጀመሪያ የሙሉ ሰዓት ትያትሬ (መጀመሪያ ባለቤቴ ታደሰ ወርቁ ስብሐት ተሰማና እኔ በጋራ የፃፍነው ነበር) በኋላ መንግስትን ክፉኛ የሚተች በሩ” የሚል ተውኔት የፃፍኩት ሲሆን በራስ ትያትር ለአምስት ጊዜ ያህል ከታየ በኋላ የባህል ሚኒስትሩ ጠርተውኝ በትያትሩ ላይ እንዳንድ ማሻሻያዎችን እንዳደርግ ጠየቁኝ እኔ ግን አሻፈረኝ አልኳቸው፡፡ በዚህም ሳቢያ ትያትሩ እንዳይታይ እገዳ ተጣለበት፡፡

በተደቀው አገዛዝ ጋር በቅርበት ስሰራ በመቆየቴ ደርግ ሊወወድቅ አንድ ዓመት ሲቀረው ሁለት ልጆቼን ተወለደ ታደሰና አይናለም ደጀኔን) ይዤ ወደ አሜሪካ መጣሁ፡፡ ባለቤቱ ደጀኔ ገረመው ከስድስት ወር በኋላ እኔን ተከትሎ አሜሪካ ገባ፡፡ በአሜሪካ ኑሮን ለማሸነፍ የተለያዩ ሥራዎችን ለመስራት ብገደድም ልቤ ግን መቼም ቢሆን ከጥበብ ተለይቶ አያውቅም፡፡ ከልቤ የምወደውን የኪነ-ጥበብ ሥራ በስፋት የመስራት ዕድል ያገኘሁት ግን በ1992 ዓ.ም በዋሺንግተን ዲሲ ጣይቱ የባህል ማዕከልን በማቋቋም በዋና አስተዳዳሪነት መምራት ስጀምር ነበር፡፡ ማዕከሉ ላለፉት 13 ዓመታት ያለ ብዙ የወጪ ድጋፍ በርካታ የኢትዮጵያ ባህላዊ ዝግጅቶችን ሲያስተናግድ ቆይቷል፡፡ እስካሁን ከ35 በላይ ተውኔቶችን ሠርተን ያቀረብን ሲሆን ከ150 የሚበልጡ የዓርብ የግጥም ምሽቶች አዘጋጅተናል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ በየዓመቱ በአሜሪካ 17 ግዛቶችነና በአውሮፓ እየተጓዝን በውጭ ለሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ባህላዊና መንፈሳዊ ሕይወት ውስጥ ጉልህ ድርሻ በመያዝ ለዘመናት የዘለቀ ጥበባዊ ኃይል ነው፡፡ ፕሮግራማችን በስድስት ላይ ያለን ኢትዮጵውያን  ሁሉ ባህላችን ሕያው ሆኖ እንዲቀጥል ብቻ ሳይሆን ከአገራችን ጋር ያለን መንፈሳዊ ቁርኝት እንዲጠናከርና የመጪው ዘመን ተስፋችን እንዲለመልም አስተዋጽኦው ቀላል አይደለም፡፡ በ ቅርቡ በአሜሪካ የመጀመሪያውን የአማርኛ ቤተ-መጽሐፍት  በአዲስ አበባ ከተማ በዋሺንግተን ዲሲ ከፍተናል፡፡ የዐገሪቱን መዲና በመቆርቆር ጉልህ ድርሻ የነበራቸውን የእቴጌ ጣይቱ ብጡልን ሐውልት በአዲስ አበባ ከተማ ቆሞ ማየት ትልቁ ሕልሜ ነው፡፡

ኢትዮጵያ የበርካታ ሴት መሪዎች እና ንግስቶች አገር ብትሆንም፣ ለብኃኑ ሴቶች ግን ተመችታ አታውቅም፡፡ ሴቶች በሥራቸው ላይ ለመቆየት ደሞዝና ዕድገት ለማግኘት እንዲሁም ሓሳባቸው እንዲከበርና ተቀባይነት እንዲያገኝ ከወንዶች እጥፍ ተግተው መስራት ይጠበቅባቸዋል፡፡ ወንዶች ፊት ስለሴቶች እኩልነትም ሆነ በሥራ፣ በቤትና በአጠቃላይ በህብረተሰቡ ውስጥ ስለሚደርስባቸው በደልና ኢ-ፍትሀዊነት ማውራት አይሞከርም፣ ወንዶች  እንዲህ ያሉ ነገሮችን ለመስማት አይፈልጉም፡፡ እኔን የገጠሙኝ ፈተናዎች፣ ለራዕዬ ወይም ለሙያዬ ያለኝን ለማደናቀፍ አቅም ያላቸው አልነበሩም፡፡ ሰዎች “ብረቷ” እመቤት” እያሉ ይጠሩኛል፣ እኔም እራሴን መንፈስ ጠንካራና ለምወደው ሥራ ለመስራት ፈጽሞ የማይታከተለኝ ሰው አድርጌ ስለማይ ይህን መጠሪያዬን እወደዋለሁ፡፡

ለወጣት ሴቶችና ልጃገረዶች የማስተላልፈው ምክር ግልጽና ቀላል ነው፡፡ በራሳችሁ እምነት ይኑራችሁ፣ ትልቅ ነገር አልሙ፣ መንፈሳችሁን አጠንከሩት፣ በምንም ሁኔታ ቢሆን ተስፋ አትቁረጡ” የሚል ነው፡፡